ไขมันในเลือดสูง เท่าไหร่ถึงอันตราย? ดูแลตัวเองอย่างไร
ไขมันในเลือดสูงมักไม่มีอาการ แต่ค่อย ๆ สะสมจนเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด บทความนี้ชวนอ่านค่า LDL HDL และไตรกลีเซอไรด์ให้เข้าใจ พร้อมวิธีปรับอาหารและไลฟ์สไตล์ที่ทำได้จริง
สารบัญ12 หัวข้อ
- 01ไขมันในเลือดสูง คืออะไร
- 02ไขมันในเลือดมีกี่ชนิด แต่ละค่าบอกอะไร
- 03ค่าไขมันในเลือดปกติเท่าไร
- 04ไขมันในเลือดสูง เกิดจากอะไร
- 05ไขมันในเลือดสูง มีอาการอย่างไร
- 06ใครเสี่ยง ไขมันในเลือดสูง และควรตรวจบ่อยแค่ไหน
- 07วิธีลด ไขมันในเลือดสูง ด้วยตัวเอง 7 ข้อ
- 08อาหารลดไขมันในเลือด: ควรกินอะไร เลี่ยงอะไร
- 09อาหารเสริมกับการดูแลไขมันในเลือด: ควรรู้อะไรบ้าง
- 10เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
- 11คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ไขมันในเลือดสูง (FAQ)
- 12แหล่งอ้างอิง
ไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia) คือภาวะที่ระดับไขมันในเลือด เช่น คอเลสเตอรอลรวม LDL หรือไตรกลีเซอไรด์ สูงกว่าเกณฑ์ หรือ HDL ต่ำกว่าเกณฑ์ ภาวะนี้มักไม่มีอาการ แต่เพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจและหลอดเลือดสมอง วิธีรู้ได้แน่นอนมีทางเดียวคือการตรวจเลือด ส่วนการดูแลเริ่มจากปรับอาหาร ออกกำลังกาย คุมน้ำหนัก และใช้ยาตามดุลยพินิจของแพทย์
สรุปสั้น ๆ
- ไขมันในเลือดสูง ดูจาก 4 ค่าหลัก ได้แก่ คอเลสเตอรอลรวม, LDL, HDL และไตรกลีเซอไรด์
- เกณฑ์ทั่วไปสำหรับผู้ใหญ่: คอเลสเตอรอลรวมต่ำกว่า 200 mg/dL, ไตรกลีเซอไรด์ต่ำกว่า 150 mg/dL และ LDL ยิ่งต่ำยิ่งดีตามระดับความเสี่ยง
- ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ จึงควรตรวจไขมันในเลือดอย่างน้อยทุก 5 ปี และถี่ขึ้นหากมีความเสี่ยง
- การปรับอาหาร ลดไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์ เพิ่มใยอาหาร และออกกำลังกาย 150 นาทีต่อสัปดาห์ คือพื้นฐานของการลดไขมันในเลือด
- อย่าหยุดหรือปรับยาลดไขมันเอง ควรติดตามผลกับแพทย์
ไขมันในเลือดสูง คืออะไร
ไขมันสูง คือภาวะที่ร่างกายมีไขมันชนิดที่เป็นอันตรายในกระแสเลือดมากเกินไป หรือมีไขมันชนิดดีน้อยเกินไป ทางการแพทย์เรียกรวมว่า Dyslipidemia ซึ่งครอบคลุมทั้งคอเลสเตอรอลสูง (Hypercholesterolemia) และไตรกลีเซอไรด์สูง (Hypertriglyceridemia)
ร่างกายยังต้องใช้ไขมันในการสร้างเซลล์ ฮอร์โมน และวิตามินดี ไขมันจึงไม่ใช่ผู้ร้ายเสมอไป ปัญหาเกิดเมื่อ LDL-คอเลสเตอรอลสะสมที่ผนังหลอดเลือดจนกลายเป็นคราบ (Plaque) ทำให้หลอดเลือดแคบและแข็ง หากคราบนี้ปริแตกจะเกิดลิ่มเลือดอุดตัน นำไปสู่กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือหลอดเลือดสมองตีบได้
ไขมันในเลือดมีกี่ชนิด แต่ละค่าบอกอะไร
ก่อนจะรู้ว่าตัวเองมีภาวะ ไขมันในเลือดสูง หรือไม่ ต้องเข้าใจก่อนว่าแต่ละค่าในผลเลือดหมายถึงอะไร
ผลตรวจไขมันในเลือด (Lipid Profile) มักรายงาน 4 ค่า แต่ละค่ามีความหมายต่างกัน ดังนี้
| ค่าที่ตรวจ | คืออะไร | ความหมายต่อสุขภาพ |
|---|---|---|
| คอเลสเตอรอลรวม (Total Cholesterol) | ผลรวมคอเลสเตอรอลทุกชนิดในเลือด | ใช้ดูภาพรวม ต้องอ่านคู่กับ LDL และ HDL |
| LDL-C (ไขมันเลว) | ตัวพาคอเลสเตอรอลไปสะสมตามหลอดเลือด | ยิ่งสูง ยิ่งเสี่ยงหลอดเลือดตีบ เป็นเป้าหมายหลักของการรักษา |
| HDL-C (ไขมันดี) | ช่วยขนคอเลสเตอรอลส่วนเกินกลับไปที่ตับ | ค่าที่สูงพอช่วยปกป้องหลอดเลือด ค่าต่ำเป็นปัจจัยเสี่ยง |
| ไตรกลีเซอไรด์ (Triglyceride) | ไขมันที่ได้จากแป้ง น้ำตาล แอลกอฮอล์ และพลังงานส่วนเกิน | สูงมากเสี่ยงตับอ่อนอักเสบ และสัมพันธ์กับภาวะเมตาบอลิก |
ค่าไขมันในเลือดปกติเท่าไร
เกณฑ์ที่ใช้กันแพร่หลายสำหรับผู้ใหญ่ทั่วไป (หน่วย mg/dL) สรุปได้ตามตารางนี้ ทั้งนี้เป้าหมาย LDL ของแต่ละคนอาจต่ำกว่านี้ หากมีโรคเบาหวาน โรคหัวใจ หรือความเสี่ยงสูง แพทย์จะกำหนดเป้าหมายเฉพาะบุคคล
| ค่าที่ตรวจ | ระดับที่เหมาะสม | ก้ำกึ่ง | สูง |
|---|---|---|---|
| คอเลสเตอรอลรวม | น้อยกว่า 200 | 200–239 | 240 ขึ้นไป |
| LDL-C | น้อยกว่า 100 (100–129 ใกล้เหมาะสม) | 130–159 | 160 ขึ้นไป (190 ขึ้นไปถือว่าสูงมาก) |
| HDL-C | 60 ขึ้นไป (ดีมาก) | 40–59 | ต่ำ: น้อยกว่า 40 ในผู้ชาย / 50 ในผู้หญิง |
| ไตรกลีเซอไรด์ | น้อยกว่า 150 | 150–199 | 200 ขึ้นไป (500 ขึ้นไปถือว่าสูงมาก) |
ก่อนเจาะเลือดตรวจไขมัน หลายสถานพยาบาลแนะนำให้งดอาหาร 9–12 ชั่วโมง (ดื่มน้ำเปล่าได้) โดยเฉพาะเมื่อต้องการค่าไตรกลีเซอไรด์ที่แม่นยำ ควรทำตามคำแนะนำของสถานที่ตรวจ
ไขมันในเลือดสูง เกิดจากอะไร
สาเหตุของ ไขมันสูง แบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือปัจจัยที่ปรับได้ และปัจจัยที่ปรับไม่ได้
ปัจจัยที่ปรับได้
ปัจจัยกลุ่มนี้แก้ไขได้ด้วยตัวเอง และเป็นต้นเหตุหลักของ ไขมันในเลือดสูง ในคนส่วนใหญ่
- อาหาร ที่มีไขมันอิ่มตัวสูง (หนังสัตว์ เนื้อติดมัน กะทิ ของทอด) และไขมันทรานส์ (มาการีนบางชนิด เบเกอรีอุตสาหกรรม)
- น้ำตาลและแป้งขัดขาว รวมถึงแอลกอฮอล์ ซึ่งทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงขึ้น
- การขยับร่างกายน้อย ทำให้ HDL ต่ำและไขมันสะสมง่าย
- น้ำหนักเกินและอ้วนลงพุง สัมพันธ์กับไตรกลีเซอไรด์สูงและ HDL ต่ำ
- การสูบบุหรี่ ลด HDL และทำลายผนังหลอดเลือด
ปัจจัยที่ปรับไม่ได้หรือเป็นโรคร่วม
ผู้ที่มีปัจจัยกลุ่มนี้ควรตรวจเลือดสม่ำเสมอ เพราะเสี่ยง ไขมันในเลือดสูง แม้ดูแลตัวเองดีแล้ว
- กรรมพันธุ์ เช่น ภาวะไขมันสูงทางพันธุกรรม (Familial Hypercholesterolemia) ที่ LDL สูงตั้งแต่อายุน้อย
- อายุและเพศ ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนมักมี LDL เพิ่มขึ้น
- โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ไทรอยด์ทำงานต่ำ โรคไต โรคตับ
- ยาบางชนิด เช่น สเตียรอยด์ ยาขับปัสสาวะบางกลุ่ม
ไขมันในเลือดสูง มีอาการอย่างไร
ไขมันสูง ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ จึงถูกเรียกว่าภัยเงียบ หลายคนรู้ตัวครั้งแรกจากผลตรวจสุขภาพประจำปี หรือเมื่อเกิดโรคแทรกซ้อนแล้ว เช่น เจ็บแน่นหน้าอก หรืออัมพฤกษ์อัมพาต
ในบางรายที่ไขมันสูงมากหรือเป็นจากพันธุกรรม อาจพบก้อนไขมันเหลืองที่เปลือกตา (Xanthelasma) ก้อนไขมันที่เอ็นข้อศอกหรือเอ็นร้อยหวาย หรือวงสีขาวเทารอบตาดำในคนอายุน้อย หากพบลักษณะเหล่านี้ควรพบแพทย์เพื่อตรวจเลือด
ใครเสี่ยง ไขมันในเลือดสูง และควรตรวจบ่อยแค่ไหน
ผู้ใหญ่ทั่วไปควรเริ่มตรวจไขมันในเลือดตั้งแต่อายุประมาณ 20 ปี และตรวจซ้ำทุก 4–6 ปีหากผลปกติ ส่วนผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อไปนี้ควรตรวจถี่ขึ้นตามที่แพทย์แนะนำ
- มีโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคไตเรื้อรัง
- มีคนในครอบครัวเป็นโรคหัวใจก่อนวัยอันควร หรือมีไขมันสูงมาก
- น้ำหนักเกิน รอบเอวเกินเกณฑ์ (ผู้ชายเกิน 90 ซม. ผู้หญิงเกิน 80 ซม.)
- สูบบุหรี่ หรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
วิธีลด ไขมันในเลือดสูง ด้วยตัวเอง 7 ข้อ
การปรับพฤติกรรมเป็นพื้นฐานของการลด ไขมันสูง สำหรับทุกคน ไม่ว่าจะใช้ยาร่วมด้วยหรือไม่ ทำต่อเนื่อง 2–3 เดือนแล้วตรวจซ้ำเพื่อดูผล
- ลดไขมันอิ่มตัว ให้น้อยกว่า 10% ของพลังงานต่อวัน เลี่ยงหนังสัตว์ เนื้อติดมัน กะทิ และของทอด เลือกนึ่ง ต้ม ย่าง แทน
- เลิกไขมันทรานส์ อ่านฉลาก หลีกเลี่ยงคำว่า Partially Hydrogenated Oil
- เพิ่มใยอาหารชนิดละลายน้ำ จากข้าวโอ๊ต ถั่ว ผัก ผลไม้ ซึ่งช่วยลดการดูดซึมคอเลสเตอรอล
- กินปลาอย่างน้อยสัปดาห์ละ 2 มื้อ โดยเฉพาะปลาที่มีโอเมก้า-3
- ลดน้ำตาล แป้งขัดขาว และแอลกอฮอล์ ช่วยลดไตรกลีเซอไรด์ได้ชัดเจน
- ออกกำลังกายแบบแอโรบิก 150 นาทีต่อสัปดาห์ เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ ช่วยเพิ่ม HDL
- ลดน้ำหนักและเลิกบุหรี่ น้ำหนักลดเพียง 5–10% ก็ช่วยให้ค่าไขมันดีขึ้น
อาหารลดไขมันในเลือด: ควรกินอะไร เลี่ยงอะไร
อาหารคือเครื่องมือที่ได้ผลและปลอดภัยที่สุดในการดูแล ไขมันในเลือดสูง ใช้ตารางนี้เป็นแนวทางเลือกกินในแต่ละวัน
| กลุ่มอาหาร | ควรเลือก | ควรจำกัด |
|---|---|---|
| โปรตีน | ปลา อกไก่ไม่ติดหนัง เต้าหู้ ถั่วต่าง ๆ | หมูสามชั้น ไส้กรอก เบคอน เครื่องในสัตว์ |
| ไขมัน/น้ำมัน | น้ำมันมะกอก น้ำมันรำข้าว อะโวคาโด ถั่วเปลือกแข็ง | น้ำมันหมู กะทิ เนย มาการีน ของทอดซ้ำ |
| คาร์โบไฮเดรต | ข้าวกล้อง ข้าวโอ๊ต ธัญพืชไม่ขัดสี | ขนมหวาน เบเกอรี น้ำหวาน ชานมไข่มุก |
| ผักและผลไม้ | ผักใบเขียว ผลไม้รสไม่หวานจัด วันละ 5 ส่วนขึ้นไป | ผลไม้เชื่อม ผลไม้กวน น้ำผลไม้เติมน้ำตาล |
อาหารเสริมกับการดูแลไขมันในเลือด: ควรรู้อะไรบ้าง
ผู้ที่มี ไขมันในเลือดสูง ควรเข้าใจก่อนว่าอาหารเสริมมีบทบาทแค่ไหน
อาหารเสริมเป็นเพียงตัวเสริมของอาหารและพฤติกรรมที่ดี ไม่ใช่ยารักษา ไขมันสูง กลุ่มที่คนนิยมศึกษา ได้แก่ น้ำมันปลาโอเมก้า-3 ซึ่งมีงานวิจัยว่าช่วยลดไตรกลีเซอไรด์เมื่อได้รับในปริมาณที่เหมาะสม และกระเทียมที่มีการศึกษาเรื่องไขมันในเลือด แต่ผลยังไม่สม่ำเสมอ
หากต้องการดูตัวเลือก สามารถดูได้ที่ MEGA We Care Triple Omega, MEGA We Care Garlic Oil และ B-Garlic กระเทียมดำ หรือเลือกดูทั้งหมดในหมวด อาหารเสริม
ข้อควรระวัง ผู้ที่ใช้ยาละลายลิ่มเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือกำลังจะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้น้ำมันปลาหรือกระเทียมเสริม เพราะอาจเพิ่มโอกาสเลือดออกง่าย
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
ผู้ที่มี ไขมันในเลือดสูง ควรพบแพทย์โดยเร็วหากมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้
- LDL ตั้งแต่ 190 mg/dL ขึ้นไป หรือไตรกลีเซอไรด์ตั้งแต่ 500 mg/dL ขึ้นไป
- ปรับพฤติกรรม 3 เดือนแล้วค่าไขมันยังไม่ดีขึ้น
- มีโรคร่วม เช่น เบาหวาน ความดันสูง โรคไต หรือเคยเป็นโรคหัวใจ/หลอดเลือดสมอง
- มีอาการเจ็บแน่นหน้าอก เหนื่อยง่ายผิดปกติ หรืออาการชา อ่อนแรงครึ่งซีก (ต้องไปโรงพยาบาลทันที)
อ่านต่อเรื่องสุขภาพที่เกี่ยวข้อง: โคเอนไซม์คิวเท็น (CoQ10) คืออะไร และบทความอื่นในหมวด โรคและอาการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ไขมันในเลือดสูง (FAQ)
ไขมันสูง ต้องกินยาตลอดชีวิตไหม?
ไม่จำเป็นทุกคน ผู้ที่ความเสี่ยงต่ำอาจคุมได้ด้วยการปรับอาหารและออกกำลังกาย แต่ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงหรือเป็นจากพันธุกรรมมักต้องใช้ยาต่อเนื่อง การตัดสินใจเริ่มหรือหยุดยาควรทำร่วมกับแพทย์เท่านั้น
คนผอมเป็น ไขมันสูง ได้ไหม?
ได้ เพราะไขมันในเลือดขึ้นกับทั้งอาหาร การออกกำลังกาย และกรรมพันธุ์ คนรูปร่างผอมที่กินของทอดหรือของหวานบ่อย หรือมีประวัติครอบครัว ก็มีไขมันสูงได้ จึงควรตรวจเลือดแม้รูปร่างดี
ค่า LDL เท่าไรถือว่าสูง?
สำหรับผู้ใหญ่ทั่วไป LDL ตั้งแต่ 160 mg/dL ถือว่าสูง และตั้งแต่ 190 mg/dL ถือว่าสูงมาก แต่ผู้ที่มีเบาหวานหรือโรคหัวใจอาจมีเป้าหมาย LDL ต่ำกว่า 100 หรือ 70 mg/dL ตามที่แพทย์กำหนด
ไขมันสูง กินไข่ได้วันละกี่ฟอง?
คนสุขภาพดีทั่วไปกินไข่วันละ 1 ฟองได้ ส่วนผู้ที่ LDL สูงหรือมีโรคหัวใจควรดูภาพรวมอาหารทั้งวัน เน้นลดไขมันอิ่มตัวจากเนื้อติดมันและของทอดซึ่งมีผลมากกว่า และปรึกษานักกำหนดอาหาร
ลดไขมันในเลือดได้เร็วแค่ไหน?
เมื่อปรับอาหารและออกกำลังกายอย่างจริงจัง ไตรกลีเซอไรด์มักลดลงให้เห็นภายในไม่กี่สัปดาห์ ส่วน LDL มักเห็นผลใน 2–3 เดือน จึงแนะนำให้ตรวจซ้ำหลังปรับพฤติกรรมประมาณ 3 เดือน
ไขมันลดลงแล้ว หยุดยาเองได้ไหม?
ไม่ควรหยุดยาเอง เพราะค่าที่ดีขึ้นมักเป็นผลจากยา การหยุดยาอาจทำให้ไขมันกลับมาสูงอีก ควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลก่อนปรับยาทุกครั้ง
แหล่งอ้างอิง
ข้อมูลเรื่อง ไขมันในเลือดสูง ในบทความนี้เรียบเรียงโดยทีมงาน First Mall จากแหล่งข้อมูลทางการแพทย์ต่อไปนี้
- MedlinePlus – Cholesterol (U.S. National Library of Medicine)
- CDC – Cholesterol
- American Heart Association – What Your Cholesterol Levels Mean
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค โปรดอ่านฉลากก่อนบริโภค
ข้อควรทราบ บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือการรักษาโรค ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค หากมีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือใช้ยาเป็นประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน
สินค้าที่เกี่ยวข้องกับบทความนี้
